Co to jest GFR i jak działa wzór MDRD
GFR czyli glomerularna filtracyjna szybkość to wskaźnik określający ilość osocza filtrowanego przez kłębuszki nerkowe w ciągu jednej minuty. To podstawowy parametr oceniający sprawność nerek i ich zdolność do tworzenia moczu pierwotnego. W praktyce medycznej zamiast bezpośredniego pomiaru stosuje się szacowaną wartość eGFR, którą można obliczyć na podstawie stężenia kreatyniny w surowicy, wieku, płci oraz koloru skóry. Jednym z popularnych wzorów do tego celu jest MDRD (Modification of Diet in Renal Disease).
Wzór MDRD uwzględnia następujące elementy: serumkreatyninę (SKr) podniesioną do potęgi -1,154, wiek podniesiony do potęgi -0,203 oraz specjalne współczynniki korekcyjne - 0,742 dla kobiet oraz 1,212 dla osób o czarnej barwie skóry. Całość mnoży się przez stałą 175, co daje wzór: GFR = 175 × SKr⁻¹,¹⁵⁴ × A⁻⁰,²⁰³ z dodatkowymi mnożnikami dla płci i rasy.
Jaka jest norma eGFR według MDRD
W warunkach fizjologicznych, u osób zdrowych, prawidłowa wartość eGFR powinna przekraczać 90 ml/min/1,73 m². Ta wartość oznacza prawidłową filtrację kłębuszkową i sprawne funkcjonowanie nerek. Zakres pomiędzy 60 a 89 ml/min/1,73 m² może wskazywać na łagodne obniżenie funkcji nerek, szczególnie gdy nie towarzyszy temu uszkodzenie narządu. Jeśli eGFR utrzymuje się poniżej 60 ml/min/1,73 m² przez co najmniej 3 miesiące, rozpoznaje się przewlekłą chorobę nerek (CKD).
Warto podkreślić, że wzór MDRD został opracowany na populacji osób z przewlekłą niewydolnością nerek, dlatego może zaniżać wyniki u zdrowych osób z prawidłową funkcją nerek, zwłaszcza w zakresie 60–120 ml/min/1,73 m². W praktyce większość laboratoriów raportuje wyniki powyżej 60 jako „>60”, aby uniknąć błędnej interpretacji nadmiernie niskich wartości generowanych przez wzór MDRD.
Jak zmienia się eGFR z wiekiem
Funkcja nerek naturalnie zmienia się wraz z wiekiem. Po 40. roku życia eGFR zwykle spada średnio o 0,4–1,2 ml/min/1,73 m² rocznie. Dlatego normy dla osób starszych są nieco niższe i uznaje się, że u osób powyżej 70 lat wartość eGFR może wynosić około 75 ml/min/1,73 m² bez wskazań na chorobę nerek.
- Dla osób w wieku 20–29 lat średnia eGFR to około 116 ml/min/1,73 m².
- W grupie 40–49 lat średnia wartość spada do około 99 ml/min/1,73 m².
- W wieku 60–69 lat średnia eGFR wynosi około 85 ml/min/1,73 m².
- U osób powyżej 70 lat wartości średnie oscylują wokół 75 ml/min/1,73 m².
Czy wzór MDRD jest najlepszą metodą do oceny funkcji nerek?
Mimo że wzór MDRD jest szeroko stosowany, ma swoje ograniczenia. Jego największą wadą jest niedokładność w populacji ludzi zdrowych z prawidłową lub prawie prawidłową filtracją. W tych przypadkach wzór może zaniżać rzeczywistą wartość eGFR, prowadząc do niepotrzebnego niepokoju lub nadinterpretacji wyników.
W odpowiedzi na te ograniczenia, coraz częściej rekomenduje się stosowanie wzoru CKD-EPI, który jest precyzyjniejszy w zakresie wartości powyżej 60 ml/min/1,73 m² i lepiej odzwierciedla rzeczywistą filtrację nerek u osób zdrowych. Pomimo to, wzór MDRD pozostaje ważnym narzędziem diagnostycznym, szczególnie w monitorowaniu pacjentów z istniejącym uszkodzeniem nerek.
Jak interpretować wyniki eGFR w praktyce klinicznej?
Interpretacja eGFR wymaga uwzględnienia wieku, płci, rasy oraz kontekstu klinicznego pacjenta. W praktyce:
- eGFR > 90 ml/min/1,73 m² bez innych objawów uszkodzenia nerek jest uważane za normę.
- Wartości między 60 a 89 ml/min/1,73 m² mogą wskazywać na stadium 2 przewlekłej choroby nerek, szczególnie jeśli towarzyszą im inne objawy lub markery uszkodzenia.
- eGFR poniżej 60 ml/min/1,73 m² utrzymujące się przez 3 miesiące lub dłużej jest kryterium rozpoznania przewlekłej choroby nerek od stadium 3 wzwyż.
- Wyniki powyżej 60 mogą być raportowane jako >60, aby uniknąć błędnych interpretacji wynikających z ograniczeń wzoru MDRD.
Warto także pamiętać, że eGFR to szacunek i może się różnić w zależności od metody obliczeniowej oraz laboratoryjnych standardów. Dlatego zawsze należy interpretować go w połączeniu z innymi badaniami i objawami klinicznymi.
Podsumowanie
Wzór MDRD jest powszechnie stosowany do szacowania glomerularnej filtracyjnej szybkości, ale jego normy oraz interpretacja wyników wymagają znajomości specyfiki metody. Prawidłowa wartość eGFR według MDRD to ponad 90 ml/min/1,73 m², jednak u osób starszych normy mogą być niższe. Wartości poniżej 60 ml/min/1,73 m² wskazują na przewlekłą chorobę nerek. W codziennej praktyce klinicznej coraz częściej preferuje się wzór CKD-EPI, który lepiej odwzorowuje funkcję nerek w populacji zdrowych osób, zwłaszcza w zakresie prawidłowych lub lekko obniżonych wartości eGFR. Interpretując wyniki eGFR, należy zawsze brać pod uwagę wiek, płeć, rasę oraz kontekst kliniczny pacjenta, by prawidłowo ocenić stan nerek i zaplanować dalszą diagnostykę lub terapię.
Materiały źródłowe
- https://de.wikipedia.org/wiki/Glomerul%C3%A4re_Filtrationsrate
- https://wylecz.to/badania-laboratoryjne/badanie-gfr-przesaczanie-klebuszkowe
- https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/lista/63044,metody-ustalania-wielkosci-przesaczania-klebuszkowego
- https://flexikon.doccheck.com/de/MDRD-Formel
- https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/lista/81651,obliczanie-przesaczania-klebuszkowego-za-pomoca-wzoru-mdrd